“Koeien kalven en kalfjes worden geboren”. Dit is snel gezegd doch alle geboren kalfjes zijn helaas niet allemaal zonder afwijkingen. Hoe ouder de veehouder en hoe groter het aantal geboren kalveren op een melkveebedrijf des te vaker kan een rariteit bij de kalfjes optreden. In dit artikel zullen verschillende afwijkende kalveren of dieren met iets tekort of teveel beschreven worden. Ook zal ik proberen aan te geven welke mogelijkheden er in de praktijk zijn voor herstel of verbetering.
Tweeling
Meerling dracht bij melkkoeien komt vaker voor als dat de boer lief is. Koeien die kalven met een tweeling, of zelfs een drieling, hebben na het afkalven vaak veel problemen met herstel van de dracht en de start van de melkproductie. Meerlingdracht komt bij Holstein dieren vaker voor dan bij andere rassen en ook in sommige koefamilies komt het vaker voor. Kalfjes geboren als een twee- of drie-ling zijn vaak te licht. Als de drachtlengte normaal was of een weinig tekort dan kan door een goede verzorging van deze lichte kalfjes de groei gemakkelijk worden ingehaald en kunnen deze tweelingen later toch prima melkkoeien worden. Als de tweeling bestaat uit twee vaarskalveren dan is het geslacht normaal. Ook twee stier kalveren zijn normaal vruchtbaar. Het probleem van onvruchtbaar zijn van het vaarskalf (Kween) treedt alleen op als een van de tweeling kalfjes een stier is. Het vaarskalf heeft dan een grote kans op onvruchtbaarheid. Gelukkig kan het Laboratorium van Haeringhen met behulp van PCR techniek uitsluiten of het vaarskalf een kween is (EDTA-bloed insturen door u dierenarts). In onze praktijk zijn nu al meerdere “verdachte kween kalveren” toch mooie vaarskalveren of een mooie melkvaars.
Kromme voorpoten
Normaal geboren kalveren die bij het gaan staan één of twee kromme voorpoten blijken te hebben komt helaas nogal eens voor. Meestal zijn het grote en zware kalveren (kruisling Holstein met Belgische Blauwe), maar ook kalveren met een normaal geboorte gewicht kunnen dit vertonen. Als de kromming alleen in het onderste gewricht aanwezig is en het kalfje kan bij het opstaan op de punt van de klauwtjes staan dan is de prognose voor het kalfje goed. Belangrijk is dan om het kalf op een zachte ondergrond te huisvesten. De huid over het kogelgewricht mag absoluut niet beschadigd worden door beton of houten ondergrond! Het kalfje moet goed verzorgd worden en meerder keren per dag fysiotherapie toepassen door bij het liggende dier het onderbeen op te rekken en masseren, gedurende 10 minuten. Het kalfje ook in een ruim hok huisvesten dat het goed kan bewegen en de spieren door te lopen soepel worden. Als de kromming ernstiger is en aan beide voorpootjes dan is spalken en ingipsen nodig om de pootjes voldoende op te rekken. Overleg met u dierenarts voor deze mogelijkheden want operatief ingrijpen is eigenlijk niet nodig voor herstel. Volledig herstel duurt wel meerdere weken en is zonder schade zolang de huid of het gewricht niet beschadigd raken.
Lekkende bloed navel of darmen uit de buik
Kalveren die normaal worden geboren of met een keizersnede hebben regelmatig een probleem met tekort afscheuren van de navelstreng, waardoor de navel bloed blijft lekken of de navelpoort is te groot en de darmen komen uit de buik. Dit kan ook optreden als het kalf bij de koe blijft en het moederdier heftig en intensief het kalf blijft aflikken en de navelstreng beschouwd als een stuk vruchtvlies. De koe neemt dan de navelstreng in de bek en trekt haar kapot. Snel medisch ingrijpen is dan de oplossing. EHBO door de veehouder bestaat uit het afklemmen van de navel bij een bloeding of de ingewanden met een schone doek afdekken en tegen de buik van het kalf houden totdat de dierenarts komt. De dierenarts zal na reiniging van het navelgebied en met een hoeveelheid locaal toegediende antibiotica de navelpoort van het kalf weer sluiten en daaroverheen de huid afhechten. Nabehandeling bestaat uit goede verzorging en meerder dagen antibiotica toedienen (overleg met dierenarts) en het kalf meerdere weken apart huisvesten om navelzuigen door andere kalfjes te voorkomen.
Afwezig zijn van een stuk darm
Dit is een afwijking die weleens voorkomt maar meestal niet de eerste levensdag van het kalf opvalt. Bij melkkoeien is dit gebrek zeldzaam maar bij witte kalveren van het Belgisch Blauwe ras komt het vaker voor. Regelmatig komt het ook voor dat de veehouder denkt dat het kalf geen goede “uitgang” heeft maar dan blijkt het kalfje verstopt te zijn doordat de darmpek niet goed is afgekomen! Voor het afkomen van de darmpek is biest voeren kort na de geboorte en verder de eerste levensdagen uitermate belangrijk! Mocht er een verstopping bestaan dan kan met een clisma en een injectie voor darmverslapping toch noch vaak een oplossing gevonden worden. Kalfjes waar een stuk darm afwezig is kunnen op deze manier niet herstellen. Met een zeer ingewikkelde operatie is mogelijk herstel te verkrijgen doch succes is helaas niet altijd blijvend. Let wel dat kalfjes met niet afkomen van de mest (darmpek) snel, goed en adequaat behandeld moeten worden anders is herstel niet goed mogelijk.
Afwijkingen tengevolge van erfelijke aanleg (bijvoorbeeld CVM en BLAD) of door infecties zoals BVD virus hebben eigenlijk altijd een slechte prognose en deze dieren worden meestal dood geboren of sterven kort na de geboorte. Als een kalfje niet normaal is of niet normaal lijkt overleg dan met u dierenarts om te weten wat afwijkend is en of verder onderzoek nodig is eventueel met behandeling. Voor het betreffende kalf is dat belangrijk maar ook om problemen bij volgende kalfjes te voorkomen.
