Bedreigende paardenziektes

Samenvatting van de voorjaarslezing 2009 bedreigende ziektes voor het paard
door dierenarts Fleur Kloppenberg

Infectieuze anemie/Equine Infectious Anemia/Moeraskoorts
De ziekte wordt veroorzaakt door een virus, welke familie is van het HIV. Het virus wordt overgebracht door stekende insecten maar ook door bloed, speeksel, melk en sperma. Gevoelige dieren zijn paarden, muildieren en ezels.

Is een dier eenmaal geïnfecteerd dan blijft deze de rest van zijn leven een drager van de ziekte!
Na infectie duurt het 1 tot 4 weken voordat symptomen zichtbaar worden. Het virus dringt rode bloedcellen binnen om zich daar te vermeerderen. Deze besmette rode bloedlichaampjes worden door de afweer van het dier herkend en vernietigd, waardoor er meer virus in het bloed vrij komt en het aantal rode bloedcellen afneemt.
De ziekte komt veel voor in de USA. In 2006 zijn er ook uitbraken geweest in Italië, Ierland en Roemenie.
De ziekte is in Nederland aangifteplichtig maar niet bestrijdingsplichtig. Indien de ziekte in de EU optreedt is het aan de gehele paardensector om er actie tegen te ondernemen.

Er zijn 3 vormen van de ziekte:
1. De acute vorm
Symptomen zijn hoge koorts, bloedarmoede, zwakte, zwelling onder de buik, dikke benen, leverfalen, abortus en plotselinge dood.
2. De chronische vorm
Symptomen zijn terugkerende koortspieken na inspanning, bloedarmoede, vermoeidheid, gewichtsverlies ondanks goede eetlust, zwelling van borst, buik en schacht en dikke benen.
3. De asymptomatische vorm
Bij deze vorm vertonen de paarden geen ziekteverschijnselen, maar blijven de paarden wel levenslang drager van het virus en daarmee dus een gevaar voor gezonde paarden in hun buurt. Indien deze paarden in een stresssituatie terecht komen kunnen ze alsnog ziek worden van het virus dat weer actief wordt.

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen (m.n. koorts die niet op therapie reageert en vermageren ondanks zeer goede eetlust) en bloedonderzoek (Coggins test).
Er bestaat geen therapie voor de ziekte.

De preventie bestaat uit vaccinatie, weren van stekende insecten, goede hygiëne en verwijderen van geïnfecteerde dieren uit de directe leefomgeving van gezonde dieren.
In de USA dienen besmette paarden of te worden geeuthanaseerd of levenslang in quarantaine te gaan.
Vaccinatie in de EU is helaas nog niet toegestaan.

West Nile Virus
De ziekte wordt veroorzaakt door een virus, wordt overgebracht door muggen en plant zich voort in wilde vogels. De ziekte is gevaarlijk voor paarden, mensen en vogels. Mensen en paarden kunnen elkaar niet rechtstreeks besmetten. Besmetting is eventueel wel mogelijk door bloedtransfusies en transplantaties.

De ziekte is bekend in Afrika, het midden oosten en sinds 1999 ook in de hele USA. In 2008 zijn ook enkele gevallen beschreven in Italië. Het virus beschadigt zenuwcellen in de hersenen en het ruggenmerg.

Symptomen bij het paard zijn koorts, depressie, ataxie, zwakte, spiertrillingen, anorexie, hersenverschijnselen en plotselinge dood (in ongeveer 30% van de gevallen). Symptomen bij de mens komen maar in 20% van de besmette mensen voor en bestaan voornamelijk uit hoofdpijn, vermoeidheid, misselijkheid en wat pijnlijke gewrichten. Een enkele patiënt krijgt ook last van hersenverschijnselen en hersenvliesontsteking.

De diagnose kan worden gesteld door middel van bloedonderzoek of onderzoek van hersenvocht.
Een echte therapie voor deze ziekte bestaat niet. Als ondersteuning kan men ontstekingsremmers en hyperimmuun plasma geven.

Preventie van de ziekte bestaat uit het weren van muggen en uit vaccinatie. Deze vaccinatie zal in 2009 ook in Nederland beschikbaar worden. Om een goede immuunstatus te verkrijgen dienen de paarden jaarlijks 2 x geënt te worden met 3-6 weken tussentijd. De vaccinatie biedt helaas geen 100% bescherming.

African Horse Sickness/Afrikaanse paardenpest
Door knutten (culicoides imicola) overgebracht virus. Deze mugjes zijn al in europa aanwezig en brengen ook het blauwtongvirus over. Ziekteverschijnselen bij paarden tot nu toe beperkt geweest tot Afrika, het Midden Oosten en een enkele uitbraak in Zuid Spanje. De ziekte is in de EU aangifteplichtig en bestrijdingsplichtig.

Het virus is niet rechtstreeks besmettelijk van paard naar paard (wel over te brengen via bloedtransfusies). Het zijn echt de muggen die voor verspreiding zorgen, kleine beetjes virusopname bij steken van de gastheer is voldoende om het virus over te brengen.

Paarden zijn de meest gevoelige diersoort, ezels en muildieren minder en zebra’s zijn redelijk goed resistent tegen ziekteverschijnselen. Reservoir voor het virus vormen in ieder geval zebra’s, wilde honden en olifanten. Mogelijk zelfs meer diersoorten. Het virus bestaat uit 9 subtypes die allen een extreme lekkage van eiwitrijke vloeistof uit de bloedvaten veroorzaken. En besmet paard kan maximaal 21 dagen actief virus in zijn bloed bij zich dragen. Bij ezels en zebra’s is dat veel langer.

Er zijn 4 vormen van ziekte:
1. De koortsvorm
Deze vorm is de vorm die voornamelijk bij zebra’s voorkomt en bij paarden die zijn gevaccineerd.
Symptomen zijn koorts, algehele malaise en dikke benen gedurende 1-6 dagen.

2. De dunkop of longvorm
Deze vorm treedt peracuut op en binnen 4 uur tot 4 dagen sterft 95% van de dieren. Deze vorm komt voornamelijk voor bij paarden die nog nooit met het virus in contact zijn geweest. Dit is dan ook de vorm die de meeste bedreiging voor Europa vormt.
Symptomen zijn zweten, koorts, hoesten, extreme benauwdheid en in de eindfase schuimachtig vocht uit de neusgaten. Deze dieren verdrinken als het ware in hun eigen vloeistof die wordt uitgescheiden in de longen.
3. De dikkop of hartvorm

Deze vorm treedt met name bij paarden op die al eens in contact zijn geweest met het virus.
Deze vorm treedt subacuut op en ongeveer 50 % van de dieren sterft binnen 1 week.
Symptomen zijn koorts, zwelling van hoofd, oogleden, nek, borstkas en schouders.
Tevens roodheid van slijmvliezen en koliek. De paarden blijven over het algemeen wel eten.
Paarden die deze vorm overleven hebben ongeveer een jaar hersteltijd nodig.
4. De gemengde vorm
Dit is de meest voorkomende vorm in Afrika. De ziekte treedt acuut op en ongeveer 70 % van de besmette dieren sterft binnen 3 dagen.
Symptomen zijn een combinatie van bovenstaande.

De diagnose kan worden gesteld aan de hand van de symptomen, het snelle verloop, eventueel bloedonderzoek en op sectie.
Er bestaat geen therapie voor deze ziekte.
Preventie bestaat uit het weren van de mugjes die het virus overbrengen en uit vaccinatie.
Vaccinatie is in de EU nog niet toegestaan. Vaccinatie in Afrika bestaat uit een dubbele enting met 4 weken tussentijd.
Na deze zware enting, waar de meeste dieren een tijd ziek van zijn, dienen de paarden voor 4-6 weken op rust gezet te worden. Vaccinatie beschermt nooit 100%, maar vermindert wel de ernst van de symptomen.

Indien er zich een uitbraak in de EU voordoet, vereist het huidige beleid nog een “stamping out” zoals bij MKZ en varkenspest. Dit betekent dus het ruimen van aangetaste en verdachte dieren en mogelijk zelfs bedrijven. Tevens ringvaccinatie rondom verdachte bedrijven. En een acute stillegging van alle paarden (sport) activiteiten in een straal van 200 km.
De overheid is nog bezig om te kijken of er een aangepast draaiboek gemaakt kan worden waarbij paarden al van te voren geënt kunnen worden en schade bij een uitbraak beperkt kan blijven.