varkensdierenarts Robin Holle - artikel Varkensbedrijf
Of je nu een varkensavond van een voerleverancier, een varkenslunch van een dierenartsenpraktijk of een bijeenkomst van een varkensstudieclub bezoekt, overal staat het op het programma: de Circo-vaccinatie. Of het nu een hype is of niet, buiten kijf staat dat er een vaccin is geïntroduceerd met aantoonbare toegevoegde waarde. Door dit vaccin kunnen betere technische resultaten behaald worden met gezondere varkens en is het mogelijk het antibioticumgebruik terug te dringen.
"Bijna te mooi om waar te zijn, ware het niet dat er inmiddels een forse cijfermatige onderbouwing is opgebouwd"
Bijna te mooi om waar te zijn, ware het niet dat er inmiddels een forse cijfermatige onderbouwing is opgebouwd, weliswaar in het buitenland maar in Nederland komen nu ook de eerste resultaten vrij.
Hoe kan het dat we in Nederland nu pas het belang van PCV2 in zien? Dit heeft te maken met 2 factoren. De eerste is dat het Circo-vaccin pas eind 2007 in Nederland geregistreerd is en ingezet kon gaan worden in het veld. De 2e, meest zwaarwegende, reden is dat het in Nederland gezondheidstechnisch zo slecht nog niet gaat in de varkenshouderij. Sterker nog deze maand bleek dat de Nederlandse varkenshouderij de Denen voorbij is gegaan qua productiviteit. De Nederlandse zeug produceert 24.7 vleesvarken per jaar, de Deense 24.5. In Brazilië is dit 22.2, in Canada 20.2 en in de USA 19.8. In de USA en Canada heeft het Circovirus, PCV2, de laatste jaren flink huis gehouden. Met name de uitval onder de vleesvarkens is in deze landen hoog, tot 30%.
De uitval onder de vleesvarkens in Nederland is nu ruim 2.5%, dit is naar verhouding dus laag. Toch was de uitval ooit zo’n 1.5% landelijk. Een mogelijke verklaring voor het feit dat we die 1.5% nu niet meer halen is de Circo-druk op de bedrijven.
Circo-virus verschuilt zich in bepaalde cellen, de dendritische
Even de feiten met betrekking tot de diagnostiek van Circo in Nederland op een rijtje. De PCV2-infecties vinden al op jonge leeftijd plaats (kraamstal, kort na spenen), maar de gevolgen zijn vaak pas op latere leeftijd te zien, tengevolge van de steeds beter wordende houderij, de verbeterde weerstand en de lagere infectiedruk (minder triggers die het aangetaste afweersysteem van de biggen laten ontsporen). Infectie leidt vaak niet tot virus in het bloed, het virus verschuilt zich in bepaalde cellen, de dendritische.
foto artikel Kenneth C. McCullough
Het tijdstip waarop de PCV2 -infectie, klinisch of subklinisch, schade aanricht wordt beïnvloed door het verloop van de infectie en invloed van co-factoren. Hieronder vallen andere ziekmakende kiemen zoals Mycoplasma, PRRS- en Parvo-virus. Maar ook niet infectieuze factoren verergeren de mate waarin PCV2 zich openbaart, bijvoorbeeld suboptimaal management en hygiëne op het bedrijf. Er zijn aanwijzingen dat voeding invloed heeft op het al dan niet manifest worden van Circo en ook de veronderstelling dat sommige foklijnen minder vatbaar zijn, lijkt waar. Alles wat stress verhoogt geeft PCV2 dus de kans toe te slaan. Door PCV2 wordt het immuunsysteem en dus de weerstand van het varken blijvend ondermijnd.
Indicaties voor een Circo-infectie in de Nederlandse situatie zijn: sterfte- en slijterspercentage in de vleesvarkensstal boven de 2%, minder uniforme koppels, snelle vermagering bij minimaal 5% van de koppel, minder reactie op medicatie bij luchtweg- en darmaandoeningen en aspecifieke gezondheidsklachten. Dit zal niet altijd even duidelijk zijn. Om tot een diagnose te komen zijn er verschillende hulpmiddelen. De sectie, microscopisch onderzoek van lymfeknopen en longen, bloedonderzoek op antistoffen (aantonen status en mogelijk aantonen triggermoment) en het aantonen van PCV2 DNA in afwijkende organen (veelal de lymfeknopen). Indien deze onderzoeken bij 5 dieren worden uitgevoerd, dan kun je stellen dat de diagnose waarschijnlijk is als bij één van de 5 varkens alle onderzoeken positief zijn. Met behulp van het bloedonderzoek op IgG en IgM is globaal ook nog iets te zeggen over het infectiemoment (heeft bij een koppel het triggermoment al plaats gevonden?).
Resultaten vaccinatie bij wegkwijnziekte
Als de diagnose is gesteld dan is het nu dus mogelijk om te gaan vaccineren. Momenteel zijn er in Nederland 2 vaccins geregistreerd. Circovac van Merial en Circoflex van Boehringer Ingelheim. Circoflex is nog maar sinds kort op de markt in Nederland, daardoor komen de eerste resultaten in Nederland nu nog van Circovac. Deze eerste resultaten zijn veelbelovend. Op die bedrijven waar het vaccin is ingezet is sprake van een duidelijke klinische verbetering: minder sterfte en meer groei. Op een groot fokbedrijf in Nederland met een hoge gezondheidsstatus is het bij de zeugen ingezet en daar viel op dat er meer gelten (10%) aan het einde geselecteerd konden worden. Een groter vleesvarkensbedrijf met ernstige PMWS-problemen zag de sterfte afnemen van 4-6% naar 0.5-1% na enten bij opleg. Hier is de proef op de som genomen door de enting bij enkele afdelingen stop te zetten, maar de resultaten vielen terug naar het oude niveau.
Naast de prima resultaten van het vaccineren in Canada en de USA, stapelen zich ook de bewijzen in Frankrijk en Duitsland. In Frankrijk bijvoorbeeld zijn er cijfers van 24 gevaccineerde bedrijven met in totaal 7750 zeugen en 160.000 vleesvarkens. De uitval van spenen tot slacht daalde met 3.5% en de voerconversie daalde met 0.11 kg voer per kilogram vlees. Recente gegevens van een Duits bedrijf met 1050 zeugen laten zien dat de uitval in de biggenopfok van 1.5% naar 1% is gegaan en bij de vleesvarkens van 4% naar 1%. De groei bij de biggen ging van 368 gram naar 399 gram. Twee kleinere Duitse bedrijven met 180 zeugen drukten door vaccineren de uitval in de opfok van 8% naar 3% en het aantal slijters ging van 6% naar 1%. Bij de vleesvarkens steeg de groei van 680 naar 800 gram.
Resultaten vaccinatie in Nederland
Duidelijk is dus dat bij omstandigheden waarbij de Circo-druk hoog is (wegkwijnsituatie) vaccineren een uitkomst is. Is dit nu ook zo in de Nederlandse situatie met de relatief lage ziektedruk? In onze varkenspraktijk is het eerste bedrijf begonnen met vaccineren eigenlijk op verzoek van de Duitse afnemer. In overleg met de eigenaar van dit varkensbedrijf met 1400 zeugen is besloten de biggen te gaan vaccineren “op de klep” en vervolgens als speenbig, de zeugen zijn inmiddels ook gevaccineerd. Het is lastig om technische cijfers van de Duitse afnemers te verkrijgen, maar er is nu “klinische” tevredenheid bij de afnemer en de handelaar. Wij hebben inmiddels ook op enkele andere varkensbedrijven de Circo vaccinatie geadviseerd en ingezet en de eerste resultaten zijn ook hier positief. Zodanig dat we nu wat eerder ook op goed lopende bedrijven kijken naar de Circo-status van het bedrijf en de winst die is te behalen met Circo vaccineren. Onze indruk is dat eigenlijk op ieder bedrijf Circo op zijn tijd de weerstand van de varkens onder druk zet en dat diagnostiek zeker moet gebeuren, maar ook vaak een momentopname is. Praktisch gezien zijn we nu dan ook eerder geneigd het vaccin in te zetten in die situaties waar een redelijk vermoeden bestaat dat er winst te behalen is. Dit werkt niet alleen positief op het rendement van het bedrijf maar geeft ook meer arbeidsvreugde en verhoogt het welzijn van de varkens.
Terugdringen antibioticumgebruik
Naast de verbetering van de productieresultaten is een ander bijkomend effect dat gevaccineerde biggen minder gemedicineerd hoeven te worden. Juist in deze tijd waar het antibioticumgebruik in de varkenshouderij ter discussie staat is alles wat bijdraagt om dit gebruik te verminderen welkom. Overigens merken wij dat het nog niet meevalt om alle biggen goed te vaccineren. Goed vaccineren wil bij Circovac zeggen dat ieder big een ½ ml (Circoflex 1 ml) van het vaccin in de nek toegediend krijgt. Dit klinkt simpel maar blijft in de praktijk om aandacht vragen.
Mening Nederlandse varkenshouder
In het veterinaire veld is er in het algemeen een positief gevoel bij de inzet van het Circo vaccin. De mening onder de Nederlandse varkensdierenartsen wordt momenteel gepeild en technische cijfers van gevaccineerde bedrijven worden verzameld. Begin 2009 zal er daardoor naar verwachting voor de Nederlandse situatie een meer objectieve onderbouwing zijn voor wat we nu waarnemen.
Graag zouden we ook van u, Nederlandse varkenshouder, horen hoe ùw ervaring is met betrekking tot het Circo vaccineren. Reacties zijn welkom op dierenarts@daphorst.com.
