Nederland ligt in een gematigde klimaatzone en dat heeft het voordeel dat de zomers en de winters niet extreem warm of koud zijn. Door het gematigde klimaat hebben onze varkens niet te maken met extreme temperaturen en de stallen zijn dus ook zo ontworpen dat zij zeer hoge en lage temperaturen niet goed aan kunnen. De afgelopen maanden heeft Nederland met bijzondere droogte en relatief warm weer te maken gehad. Het wordt tijd om na te denken hoe wij onze varkens zo goed mogelijk door hete perioden kunnen loodsen.
Gemiddeld ventileren is niet altijd voldoende
De gangbare klimaatregelsystemen voldoen soms niet aan de gevraagde ventilatie capaciteit. Zo kwam ik laatst op een vermeerderingsbedrijf met een centraal afzuigsysteem voor de gespeende biggen. Bij de oudste biggen was de maximum ventilatie maar 50% terwijl 85% was ingesteld. Bij navraag bleek dat de ventilatorcapaciteit van het centraal systeem was berekend op een aangenomen gemiddelde. Nu bleek dat wanneer bij de jongere biggen de maximaal ingestelde waarde werd geventileerd tijdens de extreem warme periode eind juni, de oudere biggen de ingestelde hoeveelheid van 85% niet konden halen en dus was de afdelingstemperatuur vrij hoog (34° C). Door de jongere biggen iets minder te ventileren kon er bij de oudere dieren meer geventileerd worden. Zo zie je dat systemen die bij gematigde temperaturen goed functioneren bij extreme omstandigheden tekort schieten.
Het is dan ook goed om reeds bij het stalontwerp rekening te houden met uitzonderingssituaties en wanneer er bewust voor wordt gekozen om de te installeren apparatuur af te stemmen op een gemiddelde dat tevens nagedacht wordt over hoe te handelen bij uitzonderings situaties. Beter goed voorbereid dan te laat gereageerd.
Geen asfalt bestrating
Stalgebouwen kunnen zo geplaatst worden dat luchtinlaten niet gevoelig zijn voor harde wind en de luchtinlaat zelf kan ook aangepast worden. Nog steeds worden er stallen gebouwd met storm gevoelige inlaten. Stalramen kunnen beter op de noord-oost zijde worden gemaakt om overmatige warmte instraling te voorkomen en tevens is een coating met b.v. witkalk (temperzon) aan te bevelen. Door deze maatregelen kun je zomaar de temperatuur in de afdelingen met 2° C laten dalen. Naast stalbouw en ventilatie kun je ook nog door begroeiing en bestrating warmte instraling tegen gaan. Zo is een bestrating met een lichtoppervlak beter dan een zwart (asfalt).
Isolatie van stallen blijft van groot belang om de warmte buiten de stallen te houden. Nog steeds komt het voor dat isolatieplafonds lekken en dus komt er zeer warme lucht de afdeling binnen en vervolgens verbazen we ons erover dat de varkens zo weinig voer opnemen (zal wel aan het voer of de kruising liggen?).
Benut de verdamping
Door water te verdampen kunnen we warmte aan de lucht ontrekken en deze techniek kunnen we ook bij varkensstallen toepassen. Het is mogelijk om op deze manier de binnen komende lucht wel tot 5° C terug te koelen. Vooral in het kritische temperatuurbereik is 5° C van groot belang.
Verschillende systemen worden toegepast. Zo is er verneveling aan de buitenzijde van de stal voor de luchtinlaat, maar er wordt ook water verneveld in de stal waarbij de waterdamp in de binnenkomende lucht wordt gespoten. Vernevel niet teveel water (vermorsing/natte dieren), streef er naar om precies die hoeveelheid te kiezen voor een maximale verdamping. Temperatuur gestuurde systemen met een hele fijne druppel werken het beste.
Stallen met vloerverwarmingssystemen kunnen deze in de zomerperiode gebruiken om te koelen. Hierdoor zijn de varkens niet alleen aangewezen op verdamping via de ademhaling maar kunnen ook warmte via geleiding kwijtraken.
Pas het voer(schema) aan
Iedereen weet dat hitte stress een negatieve invloed heeft op de prestaties van de varkens. Zowel in de vermeerdering als in de vleesvarkenshouderij worden we elk jaar hiermee geconfronteerd maar wie neemt maatregelen voor de volgende warmte periode. Naast de al genoemde maatregelen zijn er ook op dierniveau nog mogelijkheden.
Voerbeurten kun je zo plannen dat de warmteproduktie van het dier maximaal is op het moment dat de ruimte temperatuur lager is, 's avonds dus. Voersamenstelling heeft invloed op de interne warmteproduktie van het varken. Zo produceren koolhydraten meer warmte dan vetten en dus zul je in overleg met de voerleverancier een speciaal voor jouw bedrijf gemaakt voer voor warme/hete perioden moeten samenstellen.
Hitte stress zorgt voor een lagere voeropname (minder energie) en een verminderde benutting van nutriënten. Dus niet alleen het energieniveau en de interne warmteproduktie aanpassen maar ook de vitaminen- en mineralenvoorziening va het varken. Tevens zullen de oxidatieprocessen binnen het voer ook sneller verlopen bijvoorbeeld in de silo en een bekend voorbeeld is de vitamine E welke als anti-oxidant gevoelig is.
Verhoog de afweer
Hitte stress verhoogt ook het stress hormoon Cortisol (shock) en tevens worden er meer vrije radicalen geproduceerd door de stofwisseling. Cortisol geeft o.a. een verlaging van de afweer en door de circulatie van de vrije radicalen vinden er meer oxidatieve reacties plaats in het lichaam. Topsporters die vaak te maken hebben met hitte stress, zoals marathon- en lange afstandlopers lijden vaak aan infecties van de voorste luchtwegen omdat hun afweer onderdrukt is.
Naast extra vitaminen en mineralen in het voer kun je zelf bij kort durende hitte perioden ook via het water anti-oxiderende middelen toedienen. Diverse producten (Rovisol) zoals vit. E en vit. C kunnen toegediend worden. Toedieningsschema’s variëren maar gebruikelijk is om de 3 dagen afwisselend vit. E en vit. C te geven.
Het zal duidelijk zijn dat alleen meerdere maatregelen tegen hitte stress het maximale effect geven. Wanneer wij de klimaatgoeroes moeten geloven dan zullen we binnen niet al te lange tijd ook in Nederland te maken krijgen met Spaanse temperaturen en dus is het tijd voor interactieve varkenshouders die hun varkens door de komende hitte heen loodsen.
Cees Veldman, dierenarts varkens, preview artikel Varkensbedrijf
