Feiten over griep en varkens

In de dagelijkse varkenspraktijk wordt regelmatig gesproken over griep. Een ziekte veroorzaakt door het Influenzavirus, een oude bekende bij de varkenshouders. Zeker als het najaar nadert wordt bekeken hoe en wat de beste methode is om de gevolgen van deze aandoening te beperken. Sinds kort is de Mexicaanse griep in de wereld, dit geeft een nieuwe dimensie aan de griepproblematiek. Influenza is hot, de pandemie is daar en vaccineren lijkt een must.

Tijd om eens de feiten over griep, influenza, varkens en mensen op een rijtje te zetten. 

Trekvogels brengen het rond
Er is een 150-tal verschillende griepvirussen. Vogels vormen de oerbron; de virussen gaan met trekvogels de hele wereld over. Het virus overleeft beter in koude omstandigheden.
Enkele griepvirussen zijn in het verleden van de ene diersoort op de andere diersoort over gegaan en zo in veel dieren en de mens terecht gekomen. Zonder al te grote problemen. Het influenzavirus is een klein infectieus deeltje dat zich vermenigvuldigt in slijmvliescellen van neus, keel en longen. De geïnfecteerde slijmvliescellen sterven af waardoor de bescherming van de luchtwegen afneemt en andere luchtweginfecties kans krijgen toe te slaan.
Influenzavirussen zijn er van het type A, B en C. Het type A komt bij mensen het meest voor, type B wat minder en type C komt niet of nauwelijks bij de mens voor. Er zijn duizenden typen influenza A geïdentificeerd en de onderverdeling in grotere categorieën gebeurt vanouds op grond van de reactie van het afweersysteem van de ‘gastheer’ tegen de ziekmakende virussen. Door bloedserum met weerstand tegen een bekend virustype te laten reageren met een bij een geïnfecteerd dier of mens geïsoleerd virus, kan uit de reactie worden afgeleid welk virus bij de geïnfecteerde in het spel was. Zo ontstond er een onderscheid in 9 typen N en 16 typen H. Gecombineerd tot bijvoorbeeld H1N1. De afgelopen winter waren de griepvirussen die de jaarlijkse griepgolf bij de mens veroorzaken van het type H1N1 en H3N2.
 
Het gevaar: de mix van virussen
Griepvirussen veranderen voortdurend van gedaante om te ontsnappen aan het afweersysteem. Af en toe kan zich daarbij een gevaarlijke virusstam ontwikkelen. Dit deed zich voor in 1918, toen de Spaanse Griep wereldwijd tientallen miljoenen doden veroorzaakte. Het komt vaker voor dat verschillende types Influenza mixen (reassortment). Dit is één van de kenmerken van dit virus. Als verschillende typen bij elkaar komen in een dier of mens, kunnen die onderling genetische informatie uitwisselen. Ook als verschillende varkenstypes of mensentypes bij elkaar komen, kan er een mix optreden. Deze Influenzavirussen blijven door de jaren heen dus niet stabiel. Dat is ook de reden dat er ieder jaar opnieuw gekeken wordt naar de samenstelling van het vaccin tegen Influenza voor mensen.
Zo is er nu een nieuwe variant van de varkensgriep, de Mexicaanse griep. Deze nieuwe variant van varkensgriep, de Mexicaanse griep, bestaat (genetisch) uit een Noord-Amerikaanse varkensinfluenza + een Noord-Amerikaanse pluimvee-influenza + humane influenza + Euro-aziatische varkensinfluenza. De genen van deze laatste zijn nieuw in de VS.
Het virus in Mexico is niet een H1N1 dat uit een rustig verder muterend mensen-H1N1 is ontstaan, maar het bevat RNA-moleculen (waarop één of meer genen liggen) uit varkens-H1N1 dat tot nu toe in Amerika circuleerde, uit varkensgriepvirus dat in Eurazië rondwaarde, en uit moleculen uit vogelgriep en mensengriep. Het resultaat is een nieuw virus dat ondanks alles tot het type H1N1 behoort. En dat mensen ziek maakt. En wellicht ook het vermogen heeft, of aan het verwerven is (door verdere mutatie) om goed van mens naar mens over te springen. Dit soort herschikkingen van genen kunnen in principe nieuwe epidemieën geven. Vooral als een van de oppervlakte-eiwitten van het virus erbij betrokken is. Die bepalen namelijk of de menselijke afweer het virus al ‘kent’. Die epidemieën blijken overigens steeds meer een mild verloop te hebben. 

Mild verloop bij varkens
Varkensgriep is griep van het varken, net als mensen krijgen varkens ook regelmatig de griep. De varkensgriep wordt veroorzaakt door bepaalde vormen van het influenza virus die voor varkens besmettelijk zijn en is niet aangifteplichtig. In Europa komen de typen H1N1, H3N2 en H1N2 veelvuldig bij varkens voor. De klassieke varkensgriep is een acute ontsteking van de luchtwegen die wordt veroorzaakt door griep van het type A en wel de H1N1-stam. Bij varkens wordt de griep beschouwd als een belangrijke veroorzaker van luchtwegproblemen. Het influenzavirus komt op alle varkensbedrijven in Nederland voor. Uit Europees onderzoek komt naar voren dat bijna elk varken wel eens geïnfecteerd is geweest met één van de griepvirusstammen.
De incubatietijd is 1 tot 2 dagen. Wanneer een varken griep heeft komen de verschijnselen vaak plotseling op, het dier stopt met eten en drinken, blijft liggen, krijgt een hoge koorts (tot 41.8°) en gaat vaak later ook hoesten. De mate waarin deze verschijnselen optreden bij het varken kunnen sterk wisselen van volledig symptoomloos tot een griepgolf over het hele bedrijf. De dieren overlijden slechts zelden aan de ziekte. Als zich geen complicaties voordoen, verdwijnen de symptomen na 5 tot 7 dagen weer even snel als ze gekomen zijn. Wat rest is een groeivertraging van enkele dagen tot 2 weken. Ook kunnen er zich abortussen voordoen bij de zeugen 3 dagen tot 3 weken na de infectie.
De diagnose kan gesteld worden door het aantonen van een antistoffenstijging in het bloed van de varkens. Ook kan het virus worden aangetoond in het neusslijmvlies of de tonsillen van de aanwezige varkens binnen 5 dagen na het begin van de infectie en in de luchtwegen en longen van gestorven varkens.
De behandeling is vooral gericht op herstel van de voer- en wateropname. Er wordt veelal “aspirine” (Na-salicylaat) door het drinkwater gegeven, maar de wateropname is zeker bij aanvang van de infectie dusdanig gering bij de ziekste dieren dat een injectie met een oppepper/pijnstiller (Novem, Meloxivet) bij die dieren het beste werkt. Het toedienen van antibiotica tegen bijkomende bacteriële infecties wordt steeds meer beperkt tot die gevallen waarbij APP (Haemophilus) op de loer ligt. 

Cocktail vaccins tegen luchtweginfecties gewenst
Om de nadelige effecten van de voorkomende griepinfecties zo veel mogelijk te beperken zijn er vaccins op de markt. Deze bevatten al jaren de H1N1- en H3N2-stammen en worden 2x toegediend met 3 weken tussentijd. In Duitsland en binnenkort ook in Nederland is een completer vaccin verkrijgbaar dat ook de H1N2-stam bevat. Daarnaast is in Nederland een varkensvaccin ontwikkeld op basis van een manteleiwit van het nieuwe Mexicaanse griepvirus, dit vaccin wordt momenteel getest in het veld.
Het resultaat van het vaccineren van varkens tegen griep in stallen met een Influenza historie is vaak opmerkelijk. Ook het vaccineren tegen andere luchtwegaandoeningen heeft zijn waarde al bewezen. Maar toch wordt er vaak gekozen voor niet-vaccineren, omdat de arbeid die benodigd is voor het toedienen van de vaccins, het rondsmetten van andere kiemen door het injecteren van alle varkens en de kosten voor de aanschaf van de vaccins er voor zorgen dat niet gevaccineerd wordt. Een betaalbaar cocktailvaccin tegen luchtweginfecties (Influenza, APP, HPS, Circo, Mycoplasma, PRRS) dat bijvoorbeeld door het drinkwater of door sprayen, danwel door naaldloos injecteren kan worden toegediend zou dan ook zeer welkom zijn. 

Waarom?
Zolang er mensen en dieren op de aarde rond lopen zullen er ziektekiemen hun rol spelen. Darwin zei het al zo mooi: niet de sterkste of de snelste diersoort zal zich handhaven, maar wel die diersoort die zich het beste kan aanpassen aan de omstandigheden.
Tot op heden hebben varkens, ook onder SPF-omstandigheden, zich niet kunnen vrijwaren van de Influenza-infecties maar de gevolgen daarvan voor hun gezondheid blijven beperkt. Veel mensen zijn echter behoorlijk geraakt of aangedaan door nieuwe griepgolven. Waarom?

---

Preview artikel Varkensbedrijf l Robin Holle. varkensdierenarts DAP Horst e.o.