Toen
Nederland kende nog niet zolang geleden besmettingen met o.a. virusdiarree, schurft en Aujeszky onder haar varkens. Deze ziekten, die ernstige schades konden veroorzaken op de bedrijven, zijn tot op heden verdwenen van de bedrijven door adequaat management en een doordacht behandel- en/of vaccinatieprogramma. Ziektes als slingerziekte en Salmonellose spelen nog maar een minimale rol op de bedrijven, daar waar deze ziektes voorheen tot veel uitval onder de varkens konden leiden. Beter voer en passend management hebben er voor gezorgd, dat de darmgezondheid van de varkens, juist op stressmomenten, aanmerkelijk is verbeterd.

De bepalende factor van de afgelopen tijd bij die gezondheidsverbetering op de bedrijven is de rust, die is gekomen in het management. Nog niet zolang geleden waren we met zijn allen zoekende naar die manier waarop een varkensbedrijf veterinair het beste kon worden gerund. Moesten we besmettingen met nare kiemen voorkomen of moesten we, omdat die nare kiemen toch op de bedrijven zaten er maar voor zorgen, dat de varkens de infecties zo vroeg hebben door gemaakt, zodat ze het maar gehad hadden? Hierover is een tijdlang onduidelijkheid geweest en op de korte termijn leken de “doorsmetters” onder ons hun gelijk te halen.

Gelukkig zijn er enkele bedrijven geweest die hebben vastgehouden aan het vertrouwen en de kennis die ze werd gegeven door hun veterinaire adviseurs. Deze veterinaire adviseurs, waarvan dr. Leo van Leengoed de kartrekker was, gaven de tools voor de route naar een “kiemvrije” houderij. Basiselementen van deze kiemvrije houderij zijn het niet meer mengen van koppels biggen, een doordachte logistiek en regelmaat en rust in het management.

De varkensbedrijven, die bewust kozen voor de aangegeven route hadden het aanvankelijk nog niet zo gemakkelijk. Er vielen meer biggen af, het werk in de afdelingen werd er niet handiger op en het commentaar van de criticasters leek bewaarheid te worden. Ook de eerste onderzoeksuitslagen naar de uitdoving van kiemen waren lang niet altijd bemoedigend. Daar waar het bewustzijn onder het hele team niet geheel op één lijn lag ontstonden lekken in het systeem en daar waar rustig en consequent werd doorgepakt ontstond uiteindelijk de gewenste situatie. Gezonde koppels kiemvrije biggen. En daar is het prettig mee werken.

Er ontstaat rust
Er zijn uiteraard veel factoren, die meespelen in deze aanpak. Volgens ons is het meest onderscheidende vooral de rust die ontstaat op deze bedrijven. Rust in het management, rust in de onderlinge afstemming en rust in het geloof in eigen kunnen. Door deze rust zijn deze bedrijven minder kwetsbaar voor toevalligheden. Bij een doorbraakje van één of andere kiem, hoeft niet direct alles uit de kast worden getrokken om te voorkomen dat er grote schade komt. Niet direct een bloedonderzoek of longspoeling, nee, je weet dat het systeem dit aankan zonder uitgebreide diagnostiek. Het zoeken naar kiemen is door de juistheid van het systeem niet meer zo belangrijk. Ook voerwisselingen wanneer het even wat minder gaat zijn niet meer aan de orde. Uiteraard zijn er ijk- en overlegmomenten om deze rust te staven, maar het direct handelen bij afwijkingen van het gewenste is verdwenen. Direct handelen wordt doordacht en slim handelen.
Navraag bij bedrijfsadviseurs van de voerfirma’s en fokkerijgroeperingen leert dat het hun ook is opgevallen, dat er meer rust in de varkensbedrijven is gekomen. Rust in de zin dat er gestructureerd en gecontroleerd wordt gewerkt.  Die rust maakt het voor de adviseurs, die willen gaan voor een continue verbetering op de bedrijven, mogelijk zinvol in te steken. Geen adhoc adviezen, maar onderbouwde, gedragen adviezen gebaseerd op de route waarvoor de varkenshouder zelf heeft gekozen.

Nu en straks
De bedrijven, die nu een eind zijn gevorderd op de route van kiemuitdoving en waar die rust heerst, zijn toe aan de volgende stap. Op deze bedrijven zijn nog niet alle kiemen verdwenen. Hoe ziet nu de verdere route er uit? Een aantal zaken is hierbij van belang:
Adviseren. In Nederland is het kennispeil van de bedrijfsadviseurs (voer, veterinair, genetica) hoog. Toch wordt deze kennis nog lang niet optimaal benut. Hier is nog een slag te maken, zeker nu er meer overeenstemming komt voor de route naar een betere varkensgezondheid.
Vaccineren. Sinds 2 jaar is het Circo-vaccin op de markt. Dit vaccin heeft inmiddels zijn waarde ook op de Nederlandse bedrijven bewezen. Door deze vaccinatie is het mogelijk de invloed van het PCV2-virus, dat een ondermijnende rol op de weerstand van het varken heeft, zo veel mogelijk te elimineren. Ook de invloed van andere kiemen die zo nu en dan toch opspelen kunnen door een bredere inzet van vaccins worden verminderd. De ontwikkeling van combi-vaccins is dan ook een welkome. Deze brede inzet is vlotter te realiseren door de prijs van de vaccins te verminderen. Een toeslag op de antibiotica en met die toeslag een vermindering van de prijs van de varkensvaccins wordt steeds vaker gehoord. Hiervoor is het nodig e.e.a. centraal te coördineren. Vanuit dit centrale coördinatiecentrum kan ook de regie voor structurele vaccinatieprogramma’s (PRRS, Circo) worden gerealiseerd. Landelijke vaccinatieprogramma’s hebben in het verleden bewezen te werken.

Voeren. Er is in Nederland veel kennis over het voeren van varkens. Heel veel kennis en daar plukken de Nederlandse varkensbedrijven hun vruchten van. Maar niet alle vruchten. Er is nog te veel onbenutte voerkennis, waar de varkensbedrijven van zouden kunnen profiteren. Een onafhankelijk coördinatiecentrum, zou ook hier een rol kunnen spelen. Vorm een panel van deskundige nutritionisten, veterinairen en genetica specialisten en bepaal een optimale samenstelling van de diverse voeders naar de laatste stand van zaken.
Werken. Arbeidsvreugde ontstaat vaak door het gevoel een zinvolle eigen bijdrage te leveren aan de totale bedrijfsprestatie. Hiervoor is het nodig, dat de nare klussen minimaal aanwezig zijn. Het stoppen met castreren, de robotreiniging van de afdelingen, de combi-vaccinaties, het doordacht werken volgens efficiënte looplijnen, e.a. zijn dan ook van belang. Door de gemiddelde arbeid op een hoger kennis- en lager doe-niveau te brengen, stijgt de kwaliteit van de inbreng van de medewerker.
Huisvesten. Door de uitbreiding van het aantal biggenplaatsen per zeug en/of het verplaatsen van de biggenafdelingen naar het vleesvarkensbedrijf zal Nederland nog een behoorlijke slag maken op het gebied van diergezondheid. Ook de strakke looplijnen, die ontstaan bij nieuw- en verbouw van de bedrijven dragen hier toe bij.
Managen. Het aansturen van een bedrijf is een vak op zich. Het aansturen van een varkensbedrijf onder de huidige omstandigheden in Nederland is dat helemaal. Het talent, de passie en visie die veel Nederlandse ondernemers in de varkenshouderij bezitten is een mooie basis voor een betere varkensgezondheid.

Slim werken en rust
Hiervoor is in een aantal werkwoorden aangegeven welke factoren o.a. gaan bijdragen aan een verdere kiemuitdoving op de Nederlandse varkensbedrijven. Deze werkwoorden zijn niet bedoeld als aanzet tot harder werken, maar wél als aanzet tot slimmer werken. Door slimmer werken zal er nog meer rust komen op de bedrijven. En rust is gewenst.

---

preview artikel varkensbedrijf 2010, Robin Holle, dierenarts varkens