Vaarzen laten melk niet schieten?!
Op sommige melkveebedrijven komt het voor dat vaarzen afkalven die bij het melken in de melkstal de melk slecht laten schieten. Dit fenomeen is gelukkig beperkt tot enkele vaarzen op een bedrijf, maar het is wel heel vervelend om het probleem op te lossen.
Meestal wordt snel oxytocine gespoten en na even wachten komt de melk vrij en laat de vaars zich prima leegmelken. Bij de echte probleem dieren is het uiteindelijk noodzakelijk om bij elke melkbeurt oxytocine te spuiten: het medicijn werkt snel “ verslavend”. De kunst is om als melkveehouder deze verslaving te voorkomen en zonder hulpmiddelen toch een goede melkgevende vaars te krijgen.
Oorzaken
Het niet laten schieten van de melk kan meerdere oorzaken hebben. Het probleem komt eigenlijk alleen voor bij dieren met Holstein bloed. Of het probleem een erfelijke oorzaak heeft is niet direct duidelijk maar oplettendheid bij de fokkerij is niet verkeerd. Bij onderzoek van de vaarzen blijken het meestal normaal gezonde dieren te zijn. In bijna alle gevallen hebben ze een stevig tot te groot uier met behoorlijk tot ernstige zuchtvorming. De spenen zijn hard en gevoelig. Bij het stevig knijpen in de spenen worden ze vaker blauw. Dit wil zeggen dat de doorbloeding in de spenen onvoldoende is door de teveel zwelling. Of het probleem in de winter ernstiger is als in de zomer is mij niet bekend. Ook is niet duidelijk of het bij op stal gehouden vaarzen vaker voorkomt dan bij weidegang. Vaarzen die hoogdrachtig in de wei lopen krijgen vaak ook teveel zucht met pijnlijke spenen.
Bij afwijkingen aan het uier (mastitis in droogstand of rond afkalven) en bij blauwe spenen is een pijn reactie van de vaars om de melk op te houden. Hier is dus direct een duidelijke relatie met afwijkend uier en spenen en de natuurlijke afgifte van oxytocine. Daarnaast komt oxytocine vrij om de baarmoeder samen te trekken of bij rectale palpatie van de baarmoeder. Bij een normaal melkproces met voorbehandelen komt er een snelle afgifte van de melk van een korte periode en enkele liters melk. Daarna komt hoofdafgifte van oxytocine die meerder minuten blijft bestaan en waarbij de koe volledig gemolken kan worden. Door te snel voorbehandelen en snel aansluiten komt de hoofdafgifte van oxytocine niet vrij en komt er geen verdere melkgift opgang. Hierdoor wordt er “blind” gemolken en wordt het vacuum onder de speen te hoog met pijnlijke en blauwe spenen tot gevolg. Dit moet zeker bij pasgekalfde vaarzen altijd voorkomen worden.
Preventie
Zolang niet duidelijk is waar in de vaars precies de afgifte hapert van oxytocine is het nodig om elk risico te mijden dat na het aansluiten van het melkstel de oxytocine onvoldoende vrijkomt. Volledig stimuleren middels een vertrouwde voorbehandeling is hoofdzaak. Voor de pasgekalfde vaars is alles nieuw en angst met stress zorgt meestal voor een afweer reactie. Voorzichtig voorbehandelen met een zachte en warme doek is voor de eerste keer na afkalven vaak al een goede start. Duwen tegen het uier zoals een kalf drinkt is ook een extra goede stimulans. Met de hand de spenen extra doortrekken om de doorbloeding van de spenen te verbeteren is een goed hulpmiddel. Als er voldoende melk onder in de uier en in de spenen is gekomen dan pas het melkstel aansluiten en dit melkstel even op blijven tillen. Ook de vaars tijdens de eerste keren melken op haar gemak stellen door even in de buurt te blijven en contact blijven maken met het dier. Rust en vertrouwen geven zijn bij de eerste melkbeurten van ongekend belang!
Teveel zuchtvorming bij afkalven voorkomen is een heel belangrijk preventie middel. Extreme zuchtvorming zorgt er ook voor dat de vaars rond het afkalven moeilijk gaat lopen en te weinig beweegt. Hierdoor eet ze ook te weinig en kalft vaak slechter af. Bij veel zucht in het uier is de doorbloeding te slecht in de spenen waardoor de afweer cellen niet ter plaatse komen en mastitis veel gemakkelijker kan optreden.
Oplossing
Probeer eerst alle praktische hulpmiddelen om de vaars het zo prima mogelijk naar de zin te maken. Extra voorbehandelen met een warme doek en de spenen met de hand goed voorstralen geeft al veel verbetering. Ook extra duwen tegen het uier helpt. Nooit de vaars slaan of met veel stemverheffing praten. Alles wat niet fijn ervaren wordt door het dier remt een ongestoorde oxytocine afgifte. In sommige melkstallen kan het geven van brokjes in een emmer ook soms helpen.
Als de melk de eerste keer niet goed loskomt dan het melkstel gewoon afhalen. Het blindmelken met als gevolg blauwe en overgevoelige spenen maakt het probleem alleen maar groter. Als bij de tweede melkbeurt of bij de derde keer melken het nog niet wil lukken dan kan het inspuiten van 2 cc oxytocine in de spier helpen. Dan het melkstel na 2-3 minuten aansluiten. Omdat het inspuiten van oxytocine zeer snel verslavend werkt moet bij de volgende melkbeurt weer zonder inspuiten gemolken worden. Dus ter voorkoming van het blijvend moeten inspuiiten van oxytocine elke keer minimaal een melkbeurt overslaan met inspuiten. Ook de volgende keer minder oxytocine spuiten, dus 1,5 cc. Zo snel mogelijk afbouwen.
Als het echt niet lukt dan kiezen tussen niet spuiten en weinig melk (baarmoeder stimulatie wordt ook wel tijdelijk gedaan, maar heeft grotere kans op infectie) of bij elke melkbeurt inspuiten met weinig oxytocine. Voor de volgende lactatie kan het toch vaak weer zonder bijspuiten met oxytocine.
Dick de Lange,
Rundvee-dierenarts DAP Horst
