rundveedierenarts Dick de lange - preview december 2008 artikel Melkveebedrijf
Verbeterpunten voor de melkvee-vruchtbaarheid
Vruchtbare melkkoeien die goed melk produceren is een groot goed voor een blije melkveehouder. Veel punten van aandacht zijn al vaak beschreven en besproken, doch niet alles wat beter kan wordt op de melkveebedrijven uitgevoerd. Voor een optimale-rundvee-fertiliteit moeten de drie hoofdzaken: genetica, management en voeding in balans zijn. In dit artikel zal de situatie bij de HF koeien in 2008 worden beschreven met belangrijke risicofactoren voor fertiliteit. Daarna zal worden ingegaan op de verbeterpunten voor de Nederlandse melkveebedrijven.
Situatie HF koeien op dit moment
Voor een goed vergelijk wat onze huidige koeien presteren heb ik de prestaties van de afgevoerde koeien in Nederland 2007/2008 hieronder vermeld (tabel 1). Daarnaast heb ik de jaarproductie van HF koeien in Israël vergeleken met die van HF koeien in Nederland (tabel 2).
Tabel 1: Prestaties afgevoerde koeien in Nederland 2007/2008 (MPR gegevens)
- Aantal: 216.179
- Dagen opfok; 798
- Keren gekalfd; 3,5
- Gem. tussenkalftijd; 415
- Productiedagen; 1328
Tabel 2: Jaarproductie melkkoeien
Israël 2006 Nederland 2007/2008
11.281 kg melk 8.152 kg melk
358 kg eiwit 287 kg eiwit
404 kg vet 358 kg vet
Ondanks de goede prestatie van de Nederlandse melkkoeien met name ook de gehalten melkvet en melkeiwit presteren de Israëlische koeien zeer veel melk per jaar met lagere gehalten maar met meer kg vet en eiwit. En dit is met de bedrijfsstructuur in Israël van grote bedrijven en veel vreemd personeel een indrukwekkende prestatie van die dieren onder de klimaat omstandigheden van met name hete zomers (30 tot 40 graden Celsius).
Onderzoeker en wetenschapper Markusfeld van de Hachaklaid in Israel heeft de resultaten van de Israëlische 2de kalfs en oudere koeien in de volgende tabel (3) samengevat.
Tabel 3: Vruchtbaarheids resultaten koeien tot 150 dagen na afkalven
- Tocht niet gezien: 28 %
- Inactieve eierstokken: 12 %
- Drachtig na 1e KI: 33 %
- Niet drachtig en >150 dgn gekalfd: 46 %
Met name het resultaat van maar 46 % dracht als de dieren 150 dagen hebben gekalfd is voor de Israëlische melkveehouder een groot probleem. Door de extreme hitte in de 3 zomerse maanden is het drachtig worden en het afkalven in deze periode een ramp en daarom hebben de meeste veehouders er voor gekozen om de dieren dan niet te insemineren en ook niet te laten kalven. Het gevolg hiervan is dat als een koe dus niet op tijd drachtig wordt (circa voor de 150 dagen na afkalven) dit dier dan niet meer mee kan voor de volgende lactatie. Ze valt letterlijk buiten het seizoen.
Risico factoren fertiliteit voor 2de kalfs dieren
Het beste kunnen de resultaten vergeleken worden van de 2de kalfs koeien vanwege hun belangrijke aandeel in de koppel en minder selectie dan bij de oudere koeien. Het aandeel oudere koeien is op dit moment in Israel circa 10 %.
Gemiddeld wordt dus 33 % van de 2de kalfskoeien drachtig na 1ste KI. In de volgende tabel (4) worden de risico factoren tegen elkaar uitgezet met als hoofdverschil zomer – winter periode.
Tabel 4: Risico factoren Fertiliteit volgens Markusfeld van de Israëlische 2de kalfskoeien met gemiddelde 33 % na 1ste KI
Factor Zomer Winter
Afkalfseizoen 20% 42%
Conditie score verlies van 18% 39%
> 0.5 of meer (BCS)
Hoge melkgift en hoog 25% 40%
melkvet % bij 1e controle
Uit tabel 4 blijkt dat het afkalven in de warme zomermaanden dramatisch slecht is om voor volgend jaar weer op tijd drachtig te worden (maar 20 % kans). Ook een groot punt van aandacht is het afvallen of vermageren in de droogstand. Slechts een 0,5 punt conditie vermindering (dit is met het blote oog bijna niet zichtbaar) geeft al halvering van drachtig worden (18 % ipv 39 %) Een goede start na afkalven met een hoge melkgift die helaas gepaard gaat met teveel lichaamsvet afbraak van de koeien waardoor het hoge melkvet % ontstaat (= subklinische slepende melkziekte) zorgt met name voor de zomerkalvende koeien voor maar 25 % dracht.
Het drachtig worden van de melkgevende dieren na 1ste KI is in Israël de laatste jaren 33 %. In 1995 tot 1999 was dit 37 %. De vraag is waardoor dit veroorzaakt wordt. Met de resultaten uit tabel 4 zijn hiervoor wel duidelijke aanwijzingen te halen zoals een verkeerde afkalf- periode in de zomer, vermagering in de droogstand en te snel veel melk geven na afkalven in combinatie met onvoldoende voeropname.
Met deze resultaten van de HF koeien en de meer extreme warmte periode in de zomer in Israël is voor de Nederlandse HF melkveehouder op zijn /haar bedrijf verbetering mogelijk. Met name de combinatie genetica, management en voeding moet maximaal aandacht hebben om de vruchtbaarheids resultaten ook hier te verhogen.
Tips voor een betere vruchtbaarheid
De volgende zaken kunnen met voeding en management het op tijd drachtig worden van de huidige HF koe verbeteren en er voor zorgen dat onze Nederlandse koe minstens één lactatie langer op het bedrijf is.
1 Kwaliteit voer in droogstand om conditie te handhaven
2 Rantsoen drachtig jongvee passend maken voor een normale conditie (conditie score 3-3,5)
3 Overgang- of transitievoer verstrekken om afkalfziekten te voorkomen (nageboorte en kalfziekte)
4 Voer-efficiëntie verhogen in begin lactatie door een hoog basis rantsoen te verstrekken (elke hap voer is in evenwicht en de mineralen + vitaminen zijn gedekt)
5 Melkgift in 1ste maand na afkalven niet extra stimuleren met een ruime eiwitgift in het rantsoen (behoefte is met name de goede aminozuren)
6 Verhoging aandeel bestendig zetmeel in de eerste 150 dagen van de lactatie bijvoorbeeld maismeel of snijmais (hierdoor minder negatieve energiebalans)
Heeft u vragen, bel 077-398 21 69 of mail naar dierenarts@daphorst.com
