Zomerwrang is een uierontsteking die vrij ongemerkt kan verlopen maar  vaak een ernstig ziek kalf, pink of koe tot gevolg heeft. De zomerwrang bacterie die de ontsteking veroorzaakt is Arcanobacterium pyogenes. Deze bacterie tast het uierweefsel zeer ernstig aan en als het dier dit overleeft dan is het aangetaste kwartier niet meer geschikt voor de melkproductie. De naam zomerwrang komt van het feit dat de uierontsteking vaak gezien werd bij droogstaande pinken en koeien in de zomer en de bacterie wordt overgedragen door vliegen die op de speenpunt van de koe gaan zitten.

Voorkomen
In het verleden kwam zomerwrang voornamelijk in de zomer voor en dan meestal in gebieden met struikgewas, in de buurt van bosjes of op weilanden met veel bomen. Hoofdzakelijk werd het gezien op de zuidelijke en oostelijke zandgronden. Voor de oudere veehouders onder ons was de aandoening berucht, want als een mooi drachtig pink midden in de zomer of nazomer in de wei traag ging lopen en een verdikt uier kreeg, dan was uierontsteking het eerste waar de veehouder aan dacht. Een groot probleem was dus dit ene zieke dier, maar door ervaring wijs geworden wisten de veehouders ook dat het meestal niet bij dit ene dier bleef, maar dat binnen een week vaak meerdere dieren hetzelfde probleem kregen. Achteraf is dit ook wel logisch want nu is ook bekend dat de bacterie die de uierontsteking veroorzaakt wordt overgedragen door vliegen op en rond de dieren in de wei. Juist bij warm en vochtig vliegen weer in de zomer zijn de koeien een prachtige prooi voor de vliegen en ze maken daar optimaal gebruik van door vooral op de koe te gaan zitten waar de koe ze niet goed weg kan houden: rug, buik en uier.
De laatste jaren wordt de “zomerwrang-bacterie” ( Arcanobacterium pyogenes) ook meer gevonden in andere perioden van het jaar tot zelfs midden in de winter. Dit betreft dan melk van een koe met uierontsteking in een ligboxenstal met meer of minder open zijwanden.

Vorig jaar heb ik zelfs bij twee kalfjes van 3 en 6 weken oud bij toeval uierproblemen ontdekt. Kalfjes worden verdoofd voor het onthoornen en hierbij wordt de navel en de speentjes gecontroleerd. In dit geval had één kalfje een verdikte tepel en het andere kalfje (niet op hetzelfde bedrijf) had twee rood gezwollen speentjes en ook een verdikt uierweefsel. Bij beide kalfjes is uit de pus van de speentjes als enige bacterie A. Pyogenes gekweekt. Bij navraag aan de veehouders waren de kalfjes niet echt duidelijk ziek maar waren ze wel enkele dagen traag en sloom. Bij rectaal temperaturen had kalf 1 39,3 graden en kalf 2 39,6 graden Celsius. In beide kalverstallen waren op dat moment wel veel vliegen aanwezig en de veehouders hadden geen maatregelen genomen om de vliegen bij de kalfjes te bestrijden.

Behandeling ziek dier
Wanneer melkgevende dieren afwijkende melk hebben en duidelijk verschijnselen van klinische uierontsteking is het eerste werk een melkmonster nemen voor bacteriologisch onderzoek en de temperatuur opmeten van de zieke koe. De melk is vies dik en pusachtig en heeft vaak een zeer typische stinkende geur. Vaak leegmelken en meerdere dagen behandelen met een penicilline in de nek en de uier is de aangewezen weg. Het effect van de behandeling is al goed als de koe opknapt en de ander kwartieren gezonde melk blijven produceren. Het besmette kwartier is meestal verloren. De uierontsteking bij jongvee of droogstaande dieren is veel ernstiger omdat de ontsteking vaak in een later stadium pas opgemerkt wordt. Dagelijks controleren van jongvee en droogstaande dieren is dus noodzaak en zeker in de vliegenperiode in de wei, maar ook in open stallen en in strohokken!

Preventie
Zomerwrang kunnen we dus voorkomen door te zorgen dat géén vliegen op de kalveren en de koeien gaan zitten en aan de uiers met spenen komen. Bij dieren in de wei worden goede resultaten bereikt met oorflappen (2 per dier) en/of met pour-on over de rug. Let wel op dat de werkzaamheid van de anti-vlieg middelen beperkt is en dus in de nazomer vaak een extra behandeling moet plaatsvinden.
Bij melkgevende dieren en jongvee op stal is vliegenbestrijding ook hard nodig om zomerwrang te voorkomen daar het risico op infectie zeker ook op open stallen met vliegen aanwezig is en tot zelfs midden in de winterperiode. Daarbij blijft vliegenbestrijding in verband met Blauw Tong preventie zeker nodig en kan dus nu ook van een “combinatie bestrijding vliegen” gesproken worden. 

---

Dick de Lange, dierenarts rundvee, preview artikel Melkveebedrijf

Uw reactie op dit artikel.

Geef uw eigen reactie door hier te klikken